Προστατεύοντας την πολιτιστική κληρονομιά
Ο ΤΑΡ διασχίζει τρεις χώρες, πλούσιες σε ιστορία και πολιτισμό. Ο ΤΑΡ σέβεται την πολιτιστική κληρονομιά των φιλοξενουσών χωρών και συνεργάστηκε με ειδικούς για την προστασία των αρχαιολογικών χώρων και ευρημάτων κοντά στην όδευση του αγωγού.
Πριν την έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών για τον αγωγό, πραγματοποιήθηκαν μελέτες σχετικά με την πολιτισμική κληρονομιά και εκπονήθηκαν σχέδια διαχείρισης, στο πλαίσιο των Μελετών Περιβαλλοντικών και Κοινωνικών Επιπτώσεων. Η προεργασία αυτή επέτρεψε στον ΤΑΡ να αποφύγει τους γνωστούς αρχαιολογικούς χώρους. Στο αποκορύφωμα της κατασκευής, περισσότεροι από 600 αρχαιολόγοι εργάζονταν για το έργο του ΤΑΡ στις τρεις χώρες που φιλοξενούν τον αγωγό.
Τον Νοέμβριο του 2016, ενημερωθήκαμε για τη δυνατότητα του έργου να διεκδικήσει ευρωπαϊκό κονδύλι ύψους €14.018.347 από το θεσμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» (Connecting Europe Facility – CEF) της ΕΕ. Τον Φεβρουάριο του 2017 το κονδύλι χορηγήθηκε στον ΤΑΡ και χρησιμοποιήθηκε για τη χρηματοδότηση επιπλέον αρχαιολογικών δοκιμαστικών τομών και σωστικών ανασκαφών μεταξύ Καβάλας και Καστοριάς στην Ελλάδα, κατά μήκος τμήματος της όδευσης του αγωγού.
Προσαρμοσμένη προσέγγιση
Στο πλαίσιο της συμμόρφωσης με τη νομοθεσία των φιλοξενουσών χωρών και των διεθνών προτύπων του ΤΑΡ, όλες οι εργασίες εκσκαφής κατά τη διάρκεια της κατασκευής εποπτεύονταν κατάλληλα, ώστε να διασφαλιστεί η προστασία ή/και διάσωση τυχόν ευρημάτων. Για το σκοπό αυτό, ο ΤΑΡ συνεργάστηκε με τις ακόλουθες αρχαιολογικές αρχές:
- τα Υπουργεία Πολιτισμού και τις περιφερειακές αρχαιολογικές υπηρεσίες των τριών φιλοξενουσών χωρών
- το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού και τις τοπικές Εφορείες Αρχαιοτήτων
- την αλβανική Αρχαιολογική Υπηρεσία και το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας
- την ιταλική Εποπτική Αρχή για την Αρχαιολογία, τις Καλές Τέχνες και το Περιβάλλον (SABAP)
- το Πανεπιστήμιο των Τιράνων
Αρχαιολογικά ευρήματα
Όταν εντοπιζόταν τυχαίο εύρημα, σταματούσαν αυτομάτως οι κατασκευαστικές εργασίες και ο χώρος αξιολογούνταν από υπεύθυνο εκπρόσωπο του τμήματος πολιτισμικής κληρονομιάς (αρχαιολόγο). Όπου κρινόταν απαραίτητο, οι κατασκευαστικές εργασίες «προσπερνούσαν» τα σημεία στα οποία οι αρχαιολόγοι χρειάζονταν περισσότερο χρόνο για να αξιολογήσουν την κατάσταση ή να πραγματοποιήσουν ανασκαφές. Και πριν την επανέναρξη των κατασκευαστικών εργασιών, λαμβάνονταν όλα τα απαραίτητα μέτρα για τη διατήρηση, την καταγραφή και την προστασία των ευρημάτων.
Στα τυχαία ευρήματα που ανασκάφηκαν περιλαμβάνονται:
- άγνωστη –έως σήμερα– βασιλική στον Πόταμο του Έβρου, όπου πραγματοποιήθηκε υπόγεια διέλευση του αγωγού για να αποφευχθεί όχληση του μνημείου.
- κιονόκρανο από παλαιοχριστιανικό μνημείο που χρονολογείται στον 6ο αι. μ.Χ. και ανασκάφηκε τυχαία στο πλαίσιο κατασκευής οδών πρόσβασης στην Αλβανία (στα αγγλικά)
- υστερορρωμαϊκός/πρώιμος βυζαντινός κεραμικός κλίβανος 29 τόννων που μεταφέρθηκε από το σημείο που βρέθηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κομοτηνής.
- Ιουστινιάνειο διατείχισμα στο ανατολικό τμήμα του ΤΑΡ στην Ελλάδα (Ίασμος Ροδόπης), όπου η εγκατάσταση του αγωγού πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της διάτρησης ώστε για να παρακαμφθεί το μνημείο και να αποφευχθεί όχλησή του.
